Wat als werk verdwijnt, en niet iedereen AI-specialist kan worden?
De geruststelling dat AI net zoveel banen creëert als kost, gaat dit keer niet op, zeker in combinatie met robotisering. Als er te weinig betaald werk overblijft, is het tijd om een samenleving in te richten waarin werk niet de enige bron van bestaanszekerheid is.
De stelling dat AI banen kost én creëert klinkt geruststellend. We hebben het eerder gezien: bij de industriële revolutie, automatisering, internet. Maar dit keer ligt het fundamenteel anders. Niet alleen door AI, maar vooral door de combinatie met robotisering.
Tesla komt volgend jaar al met de Optimus, een mensachtige robot die naar verwachting voor 20.000 tot 25.000 euro repeterend werk kan overnemen. Dag en nacht, zonder loonstrook. Combineer dat met generatieve AI, en je kunt straks een groot deel van het eenvoudige, ongeschoolde werk automatiseren. Denk aan schoonmaak, magazijnwerk, receptie, klantenservice, eenvoudige administratie, noem maar op. (Met dank aan Randall van Poelvoorde voor deze prikkelende observatie.)
Natuurlijk ontstaan er ook nieuwe functies: AI-ethici, programmeurs, data-specialisten, prompt engineers. Maar laten we eerlijk zijn: die nieuwe banen vereisen vaardigheden die miljoenen huidige werkenden niet zomaar hebben, of kunnen ontwikkelen.
De SER waarschuwt terecht dat Nederland niet klaar is voor de impact van AI. We doen te weinig aan bijscholing, investeren onvoldoende in innovatie, en vooral: we missen visie. We praten nog steeds over ‘recht op werk’ alsof werk hetzelfde blijft. Alsof we migratiebeleid nodig hebben om ongeschoold werk in stand te houden. Alsof het huidige systeem houdbaar is. (Zie ook het SER-advies in het FD: “Nederland niet klaar voor AI-veranderingen op werkvloer.”)
Wat als er straks gewoon te weinig betaald werk overblijft voor heel veel mensen? Is het dan niet tijd om de vraag te stellen: hoe richten we een samenleving in waarin werk niet de enige bron van bestaanszekerheid is?
In plaats van discussies over zzp’ers of loondienst zouden we het moeten hebben over de transformatie van werk, inkomen en betekenis. Niet pas als het te laat is, maar nu. Want de toekomst is sneller dan we denken.
Ben je het met me eens? En zo niet: waarom niet?